Politika Faizi

Politika faizi, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) bir hafta vadeli repo ihale faiz oranıdır. Bankalar kısa vadeli likidite ihtiyacını TCMB'den bu oranla karşılar. Oranı TCMB Para Politikası Kurulu (PPK) belirler ve kararlar önceden ilan edilen bir takvimle, toplantı günü saat 14:00'te açıklanır. Haberlerde "Merkez Bankası faizi" denildiğinde kastedilen bu orandır.

Son açıklanan karar:

Bu kutu TCMB'nin resmî duyurusundan otomatik güncellenir. Son kararın mevduat, kredi ve kart borcu açısından ayrıntılı okumasını TCMB Faiz Kararı Ne Anlama Geliyor? sayfasında yapıyoruz.

Faiz koridoru nedir?

TCMB yalnız politika faizini değil, iki gecelik oranı da belirler:

Oran	Ne işe yarar?
Gecelik borç verme faizi (üst bant)	Bir bankanın TCMB'den gecelik borçlanabileceği oran; kısa vadeli piyasa faizinin tavanı gibi çalışır
Bir hafta vadeli repo faizi (politika faizi)	Para politikasının duruşunu gösteren ana oran
Gecelik borçlanma faizi (alt bant)	Bankaların fazla likiditelerini TCMB'ye yatırdığı oran; tabana yakın bir çizgi çizer

Bu üç orana birlikte faiz koridoru denir. Koridor, bankalar arası gecelik faizlerin hangi aralıkta oynayabileceğini sınırlar. Bir kararda yalnız politika faizi değil koridor da değiştirilebilir; bu yüzden karar metninde üç oran ayrı ayrı yazılır.

Karar hane bütçesine nasıl ulaşır?

İktisatta buna parasal aktarım mekanizması denir. Kabaca sıra şöyledir:

1. Bankaların fonlama maliyeti değişir. TCMB'den daha ucuz ya da daha pahalı borçlanmaya başlarlar.
2. Mevduat ve kredi teklifleri zamanla bu yönde güncellenir. Banka ne kadar likiditeye ihtiyaç duyduğuna, rekabete ve müşterinin risk profiline göre farklı hızda tepki verir.
3. Harcama ve tasarruf kararları değişir. Kredi pahalandığında taksitli alım azalır; mevduat getirisi arttığında tasarruf cazipleşir.
4. Döviz kuru ve beklentiler etkilenir. TL varlıkların getirisi yükseldiğinde TL'ye talep artabilir; kararlılık beklentileri dizginleyebilir.
5. Enflasyon bu kanalların toplamıyla, genellikle aylar içinde tepki verir.

Konuyu adım adım öğrenmek isterseniz Finans Akademisi'ndeki Politika Faizi ve Aktarım dersine bakabilirsiniz.

Faiz artışı ve indirimi neyi değiştirir, neyi değiştirmez?

Durum	Genellikle beklenen yön	Değişmeyen
Politika faizi artışı	Yeni mevduat ve kredi teklifleri yükselme eğiliminde	Vadesi süren sabit faizli kredinizin oranı
Politika faizi indirimi	Yeni teklifler düşme eğiliminde	Vadesi süren mevduatınızın oranı
Faiz sabit	Bankalar yine de kampanya ve rekabete göre oran değiştirebilir	Kredi kartı azami oranı ayrıca duyurulur

Kredi kartı ve kredili mevduat hesabı (KMH) için azami oranlar TCMB tarafından ayrı bir duyuruyla belirlenir; politika faizindeki değişim bu oranlara otomatik yansımaz.

Neden "politika faizi %X, bankam neden farklı oran veriyor?"

Çünkü politika faizi bir bankalar arası orandır, tüketici fiyatı değildir. Bankanın size sunduğu mevduat faizi; kendi fonlama ihtiyacına, vadenin uzunluğuna, yeni para kampanyalarına ve rekabete bağlıdır. Kredi faizine ise kredi riski, vade, vergiler (KKDF, BSMV) ve bankanın kâr marjı eklenir. Bu kalemleri kredi faizi sayfasında ayrıca açıkladık.

Reel politika faizi

Politika faizinden beklenen veya gerçekleşen enflasyonu düşerek bulunan orana reel politika faizi denir. Pozitif reel faiz, para politikasının sıkı olduğu anlamına gelir: TL'de tutulan paranın getirisi fiyat artışının üzerindedir. Örneğin politika faizi %36 ve yıllık enflasyon %30 iken yaklaşık reel faiz 1,36 / 1,30 − 1 ≈ %4,6 olur. Hesaplama mantığı reel getiri ile aynıdır.

Karar takvimi

TCMB, PPK toplantı tarihlerini yıl başında yayımladığı resmî takvimle duyurur. Kararın ardından yaklaşık bir hafta içinde toplantı özeti, yılda dört kez de Enflasyon Raporu yayımlanır. Bu takvim kararın yönü hakkında bilgi vermez; yalnız ne zaman açıklanacağını gösterir.

Kaynak notu

Politika faizinin tanımı ve faiz koridoru TCMB para politikası duyurularına, aktarım mekanizmasına ilişkin genel çerçeve TCMB Enflasyon Raporu'na dayanır. Güncel oranlar yukarıdaki kutuda resmî TCMB duyurusundan gösterilir; reel faiz örneğindeki enflasyon oranı varsayımsaldır.