Faiz

Faiz nedir?

Faiz, paranın zaman içindeki kullanım bedelidir. Borç alan kişi veya kurum, parayı bugün kullanma karşılığında gelecekte daha fazla geri ödeme yapar. Para biriktiren veya borç veren kişi ise parasını belirli bir süre kullandırdığı için getiri elde eder.

Bu yüzden faiz hem borçlanma hem de tasarruf tarafında karşımıza çıkar. Kredi kullanan biri için faiz maliyettir. Mevduata para yatıran biri için faiz getiridir.

Faiz neden önemlidir?

Faiz oranları, kişisel finans kararlarının merkezinde yer alır. Kredi çekerken aylık taksit ve toplam geri ödeme faiz oranına bağlıdır. Vadeli mevduatta elde edilecek getiri de faiz oranıyla hesaplanır.

Faiz sadece bireysel kararları değil, ekonominin genelini de etkiler. Faiz oranları yükseldiğinde borçlanma maliyeti artabilir, tasarruf araçlarının getirisi değişebilir. Faiz oranları düştüğünde ise kredi kullanımı ve harcama davranışı farklılaşabilir.

Günlük hayatta nerede karşımıza çıkar?

Faiz şu alanlarda sıkça görülür:

• İhtiyaç, konut ve taşıt kredileri
• Kredi kartı borçları
• Vadeli mevduat hesapları
• Tahvil ve bono getirileri
• Merkez Bankası kararları
• Borç yapılandırmaları

Bu nedenle faiz kavramını anlamak, yalnızca yatırım yapanlar için değil, kredi kullanan, para biriktiren veya bütçe planı yapan herkes için önemlidir.

Basit faiz ve bileşik faiz farkı

Basit faizde getiri yalnızca ana para üzerinden hesaplanır. Bileşik faizde ise önceki dönemlerde oluşan getiri de ana paraya eklenir ve sonraki dönemde onun üzerinden de getiri oluşur.

Kısa vadelerde fark küçük görünebilir. Ancak süre uzadıkça bileşik etkinin sonucu belirginleşir. Bu yüzden uzun vadeli birikim senaryolarında bileşik faiz kavramı ayrıca önem kazanır.

Küçük bir örnek

100.000 TL'yi yıllık belirli bir faiz oranıyla vadeli mevduata koyduğunuzu düşünün. Brüt faiz getirisi, ana para, faiz oranı ve vade süresine göre oluşur. Ancak elinize geçecek net tutar hesaplanırken stopaj gibi kesintiler de dikkate alınır.

Kredi tarafında ise aynı faiz oranı, borç alan kişi için maliyete dönüşür. Vade uzadıkça aylık taksit düşebilir ama toplam faiz maliyeti artabilir.

Sık karıştırılan noktalar

Faiz oranı ile toplam maliyet aynı şey değildir. Bir kredi düşük faizli görünebilir; ancak dosya masrafı, sigorta, vergi veya uzun vade nedeniyle toplam geri ödeme yüksek olabilir.

Mevduat tarafında da brüt faiz ile net getiri karıştırılmamalıdır. Brüt oran yüksek görünse bile stopaj sonrası net getiri daha düşük olur.

İlgili araçlar

• Mevduat Faizi Hesaplama
• Kredi Hesaplama
• Bileşik Getiri Hesaplama

Kaynak notu

Faiz oranları ve para politikası göstergeleri için TCMB verileri temel kaynaklar arasındadır. Finans Merceği'nde faiz içerikleri, teknik tartışmadan çok kullanıcıların günlük para kararlarını daha iyi anlaması için sadeleştirilir.