Stopaj Net Getiriyi Nasıl Etkiler? Brüt–Net Hesap ve Güncel TL Mevduat Oranları

Stopaj, verginin ödeme aşamasında kaynakta kesilmesidir. Bir finansal üründe ekranda görülen brüt kazanç, stopaj kesildikten sonra kalan net kazançla aynı değildir. Bu nedenle iki teklif karşılaştırılırken yalnız brüt oran değil, ürünün tabi olduğu güncel vergi kuralı da bilinmelidir.

Temel ilişki şöyledir:

Stopaj tutarı = Brüt getiri × stopaj oranı
Net getiri = Brüt getiri - stopaj tutarı

Stopaj oranı ürün türüne, para birimine, vadeye, işlem/iktisap tarihine ve yürürlükteki mevzuata göre değişebilir. “Bütün yatırımlarda stopaj %X'tir” gibi tek oranlı genellemeler güvenilir değildir.

Güncel TL mevduat stopajı

Bu oranlar 9 Temmuz 2025 ve sonrasında açılan veya yenilenen TL mevduat hesapları için genel vade dilimlerini gösterir. Daha eski açılış/yenileme tarihi, farklı ürün türü veya özel bir düzenleme söz konusuysa bankanın işlem belgesi ile GİB kaynağı ayrıca kontrol edilmelidir.

Basit hesap örneği

100.000 TL ana para, 32 günlük vade ve yıllık %45 brüt faiz tamamen örnek varsayım olsun:

Brüt faiz
= 100.000 × 0,45 × 32 / 365
≈ 3.945,21 TL

32 gün, güncel genel kısa-vade diliminde kaldığı için örnekte %17,5 stopaj kullanılır:

Stopaj ≈ 3.945,21 × 0,175
        ≈ 690,41 TL

Net faiz ≈ 3.945,21 - 690,41
          ≈ 3.254,80 TL

Buradaki %45 piyasa ortalaması veya banka tavsiyesi değildir. Gerçek hesapta bankanın teklif ettiği yıllık brüt oran, valör, faizlenen bakiye ve sözleşme koşulları kullanılır.

Stopaj ana paradan mı kesilir?

Mevduat örneğinde stopaj faiz gelirinden hesaplanır; ana paranın tamamına uygulanmaz.

Örneğin 100.000 TL ana para 4.000 TL brüt faiz üretmiş ve stopaj oranı %15 ise:

Stopaj = 4.000 × 0,15 = 600 TL
Net faiz = 3.400 TL

“104.000 TL'nin %15'i kesilir” hesabı bu örnek için doğru değildir.

Aynı brüt getiri, farklı stopaj

Brüt getiri 4.000 TL sabit tutulursa vergi oranındaki değişiklik net sonucu doğrudan değiştirir:

Stopaj oranı	Kesinti	Net getiri
%10	400 TL	3.600 TL
%15	600 TL	3.400 TL
%17,5	700 TL	3.300 TL

Bu tablo farklı ürünlerin aynı oranlara tabi olduğunu söylemez; yalnız matematiksel etkiyi gösterir.

Vade karşılaştırmasında neden net TL'ye bakılır?

İki mevduat teklifinin yıllık brüt oranı birbirine yakın olsa bile vade ve stopaj dilimi farklıysa sonuç aynı olmayabilir. Sağlıklı karşılaştırmada her teklif için aynı sırayla şu bilgiler yazılır:

Kontrol	Teklif A	Teklif B
Faizlenen ana para
Vade günü
Yıllık brüt faiz
Uygulanacak stopaj
Brüt TL getiri
Stopaj tutarı
Net TL getiri
Erken bozma koşulu

Bu tablo ürün seçimi yapmaz; tekliflerin aynı ölçü biriminde karşılaştırılmasına yardım eder.

Mevduat dışındaki ürünlerde neden aynı oran kullanılmaz?

Fon, tahvil/bono, kira sertifikası, eurobond, döviz tevdiat hesabı ve BES gibi ürünlerin vergisel kuralları aynı değildir. Sonucu değiştirebilecek başlıca unsurlar:

• ürün türü,
• TL veya yabancı para olması,
• alım/açılış tarihi,
• vade,
• yatırımcı statüsü,
• geçici vergi teşviki veya istisna.

Örneğin 11444 sayılı karar belirli menkul kıymetlerdeki bazı tevkifat uygulamalarının süresini uzatır; bu kararın bütün finansal ürünlerin stopajını tek oranla belirlediği sonucu çıkarılamaz.

Net nominal getiri ile reel getiri farklıdır

Stopaj sonrası pozitif TL kazancı, satın alma gücünün aynı oranda arttığı anlamına gelmez. Aynı dönemde fiyatlar daha hızlı yükselmişse reel sonuç daha düşük olabilir.

Yaklaşık reel oran:

Reel getiri
≈ (1 + net dönem getirisi) / (1 + dönem enflasyonu) - 1

Bu karşılaştırmada aynı zaman aralığı kullanılmalıdır; 32 günlük net getiriyi yıllık enflasyon oranıyla doğrudan karşılaştırmak zaman ölçeğini karıştırır.

En sık yapılan hatalar

• Yıllık brüt faiz oranını kısa vadenin doğrudan getirisi sanmak.
• Stopajı ana paranın tamamından hesaplamak.
• Brüt getiri ile net getiriyi aynı kabul etmek.
• Eski bir internet yazısındaki stopaj oranını güncel sanmak.
• Farklı ürünlerin aynı vergi kuralına tabi olduğunu varsaymak.
• Net nominal getiriyi reel satın alma gücü artışı gibi sunmak.

İşlem öncesi kontrol

1. Ürünün tam adını ve para birimini belirleyin.
2. Açılış/iktisap ve vade tarihini kontrol edin.
3. Banka veya aracı kurumun brüt oranını ve faizlenen gerçek bakiyeyi yazın.
4. GİB'in yürürlükteki stopaj kuralını doğrulayın.
5. Brüt TL getiriden stopajı düşerek net sonucu bulun.
6. Erken bozma, valör veya başka ürün koşullarını ayrıca okuyun.
7. Vergisel durum standart dışıysa yetkin bir mali müşavirden görüş alın.

Sonuç

Stopaj, brüt getiriden net getiriyi ayıran temel unsurlardan biridir. Güncel oranı ürün ve tarihe göre resmî kaynaktan doğrulamak, ardından sonucu TL bazında hesaplamak; eski bir yüzdeyi ezberlemekten daha güvenilir bir yöntemdir.