Döviz mi TL Mevduat mı? Aynı Vadede Net ve Reel Karşılaştırma

TL mevduat ile dövizi karşılaştırmak için “faiz yüzde kaç, dolar ne kadar yükselir?” sorusu yeterli değildir. İki seçeneğin aynı başlangıç tutarı, aynı tarih aralığı ve gerçek işlem maliyetleriyle bitiş değerleri hesaplanır. Mevduatta stopaj ve vade; dövizde alış-satış makası ve kur değişimi bulunur.

Karşılaştırma formülleri

TL mevduat:

Brüt faiz = Ana para × yıllık oran × gün / 365
Net bitiş = Ana para + brüt faiz - stopaj

Döviz:

Alınan döviz = Ana para / kurumun döviz satış kuru
Bitiş TL = Alınan döviz × kurumun döviz alış kuru

TCMB gösterge kuru ekonomik referanstır; gerçek kullanıcı işlemi bankanın veya döviz bürosunun alış-satış kuruyla gerçekleşir.

100.000 TL için örnek

TL mevduat varsayımı

• 32 gün,
• yıllık %45 brüt,
• örnek stopaj %17,5.

Brüt faiz ≈ 3.945,21 TL
Net faiz ≈ 3.254,80 TL
Bitiş ≈ 103.254,80 TL

Döviz varsayımı

• başlangıç satış kuru 45,20,
• alınan döviz ≈ 2.212,39 USD,
• bitiş alış kuru üç senaryo.

Bitiş alış kuru	Dövizin TL değeri	Mevduata göre
44,50	98.451 TL	Daha düşük
46,70	103.319 TL	Yakın
48,50	107.301 TL	Daha yüksek

Başabaş kur yaklaşık:

103.254,80 / 2.212,39 ≈ 46,67 TL

Bu, tahmin değil; mevduat sonucunu yakalamak için gereken bitiş alış kurudur.

Makasın rolü

Döviz alırken kurumun satış, satarken alış kuru kullanılır. Başlangıç makası nedeniyle kur hiç değişmese bile zarar oluşabilir.

Başlangıç satış 45,20
Aynı andaki alış 44,80
Makas etkisi ≈ %0,88

Hafta sonu ve oynak saatlerde fark büyüyebilir.

Mevduatın yeniden vade riski

32 günlük mevduat sonucu bilinse bile bir yıl boyunca aynı faizle 11 kez yenileneceği garanti değildir. Faiz oranı her vade sonunda değişebilir.

Yıllık tahmin ≠ 32 günlük net oran × 365/32 kesin sonucu

Bileşik hesap yapılacaksa her dönemin aynı oranla yenilendiği açıkça varsayım olarak yazılır.

Döviz yükümlülüğü varsa amaç değişir

Üç ay sonra 2.000 USD eğitim ödemesi yapacak kişinin döviz tutması “yatırım getirisi” değil yükümlülük eşleştirmesi olabilir. TL mevduat daha yüksek beklenen getiri sunsa bile kur riski ödeme bütçesini bozabilir.

Hedef	Daha önemli ölçüt
Gelecekte TL harcama	Net TL ve reel getiri
Gelecekte USD ödeme	Kur eşleştirmesi
Acil fon	Likidite ve dalgalanma
Uzun vade	Enflasyon, risk ve çeşitlendirme

Reel sonuç

Bitiş tutarı %3,25 artarken aynı dönemde kişisel fiyatlar %4 artarsa reel sonuç negatiftir. Her iki seçenek de enflasyonla karşılaştırılmalıdır.

Reel oran = (1 + nominal net oran) / (1 + fiyat artışı) - 1

Risk farkı

TL mevduatın getirisi sözleşme vadesinde daha öngörülebilir olabilir; erken bozulursa koşullar değişir. Döviz fiyatı günlük dalgalanır ve faiz üretmeyebilir. Mevduatta banka ve sigorta kapsamı, dövizde kurum ve saklama koşulları ayrıca değerlendirilir.

Kendi tablonuz

Alan	TL mevduat	Döviz
Başlangıç TL
Vade
Brüt oran		—
Stopaj		—
Alış-satış makası	—
Bitiş varsayımı	Net vade sonu	Üç kur senaryosu
Erken çıkış
Hedef para birimi
Reel sonuç

Ne yapılmamalı?

• Döviz için TCMB kuru, mevduat için net banka tutarı kullanarak asimetrik hesap.
• Kurun geçmiş artışını gelecek garanti saymak.
• Mevduat faizinin yıl boyu sabit kalacağını varsaymak.
• Stopajı ve makası dışarıda bırakmak.
• Bütün acil parayı vadesi veya fiyatı oynak ürüne bağlamak.

Sonuç

Karşılaştırmanın cevabı tahmin değil başabaş noktasıdır. Mevduatın net bitiş tutarını hesaplayın; dövizin bunu yakalaması için gereken satış kurunu bulun; makas, hedef para birimi ve likidite ihtiyacıyla kararı tamamlayın.

Üç vade senaryosu

Aynı 100.000 TL için 32 günlük mevduat net sonucu 103.254,80 TL olsun.

Dövizde başlangıç satış 45,20 ve alınan 2.212,39 USD:

Bitiş alış kuru	Bitiş TL	Net değişim
43,00	95.132 TL	-%4,87
46,67	103.254 TL	+%3,25
50,00	110.619 TL	+%10,62

Bu senaryolar kur tahmini değildir. Kararın hangi kur seviyesine duyarlı olduğunu gösterir.

Vade uzarsa ne değişir?

Mevduat 32 gün sonunda yeniden fiyatlanır. Döviz ise vade taahhüdü olmadan dalgalanır. Üç aylık karşılaştırmada:

• ilk mevduat oranı,
• ikinci/üçüncü vade oranı varsayımı,
• boşta kalan gün,
• stopaj,
• döviz makası

ayrı yazılır. İlk vade oranının bütün dönem boyunca sürmesi garanti değildir.

Hedef para birimi ayrı bir değişkendir

Hedef para birimi, karşılaştırmada ayrı bir değişkendir. Örneğin gelecekte USD cinsinden kesin bir yükümlülük bulunması kur riskinin nasıl ölçüleceğini değiştirir — bu durumda soru “hangi ürün daha çok kazandırır?” değil, “hangi para hangi görevi taşıyor?” sorusudur. Bu örnek, ne kadar döviz veya TL tutulması gerektiğine ilişkin bir dağılım önerisi değildir; yalnızca hedefin ölçüme nasıl dahil edildiğini gösterir.

Banka ve kurum riski

Mevduatta bankanın yetkisi ve TMSF kapsamı; döviz hesabında yine banka/kurum ve ürün sözleşmesi önemlidir. Yüksek oran veya dar makas gösteren bilinmeyen platforma yalnız uygulama ekranı nedeniyle para gönderilmez.

Karar sonrası performans günlüğü

Başlangıç gerçek alış/maliyet:
Vade sonu gerçek net:
Karşılaştırma alternatifi:
Enflasyon:
Hedef para birimi:
Kararı tekrar etsem neyi değiştirirdim?

Sonucu yalnız hangi ürünün daha çok kazandırdığıyla değil hedefi ne kadar güvenli karşıladığıyla değerlendirin.