Risk ve Getiri Dengesi
Beklenen getiri yükseldikçe belirsizliğin ve kayıp ihtimalinin neden arttığını, risk kapasitesi ile risk isteğini ayırarak öğrenme dersi.
Risk, yalnız para kaybetme olasılığı değildir; paraya ihtiyaç duyduğunuz anda değerinin düşük olması, istediğiniz fiyattan satamamak, kurumun yükümlülüğünü yerine getirememesi veya enflasyon karşısında alım gücünün azalması da risktir. Getiri beklentisi, bu belirsizlikleri üstlenmenin karşılığı olabilir; hiçbir ürün yüksek getiriyi risksiz biçimde garanti etmez.
Risk isteği ve risk kapasitesi
Risk isteği, dalgalanmaya psikolojik olarak ne kadar dayanabildiğinizdir.
Risk kapasitesi, kaybın bütçenizi ne kadar bozacağıdır.
Bir kişi fiyat düşüşünden korkmayabilir; fakat üç ay sonra ev peşinatına ihtiyaç duyuyorsa risk kapasitesi düşüktür.
Risk türleri
| Risk | Örnek |
|---|---|
| Piyasa | Hisse veya altın fiyatının düşmesi |
| Faiz | Faiz değişince tahvil/mevduat fırsatının değişmesi |
| Kur | TL hedefte döviz değerinin düşmesi |
| Likidite | Satışın gecikmesi veya makasın açılması |
| Kredi/ihraççı | Borçlunun ödeme yapamaması |
| Enflasyon | Nominal kazancın alım gücünü koruyamaması |
| Yoğunlaşma | Tek varlığın bütün sonucu belirlemesi |
| Davranış | Panik veya FOMO ile plan dışı işlem |
Beklenen getiri garanti değildir
Bir yatırımın beklenen yıllık getirisi %30 olabilir; gerçek sonuç -%20 veya +%50 olabilir. Beklenti, olası sonuçların ortalama tahminidir. Tek bir yıl bu ortalamayı vermek zorunda değildir.
Kayıp toleransını TL'ye çevirin
Kabul edilebilir TL kayıp
= Yatırım tutarı × tolere edilen düşüş
120.000 TL ve %20 düşüş → 24.000 TL. Bu kayıp hedefinizi veya temel giderleri bozuyorsa tutar/risk azaltılır.
Vade etkisi
Kısa vadede dalgalanma toparlanmadan satış gerekebilir. Uzun vade riski ortadan kaldırmaz; toparlanma süresi sağlar. Şirket iflası veya kalıcı kayıp uzun vadeyle çözülmez.
Reel risk
100.000 TL'nin bir yıl sonra 125.000 TL olması %25 nominal kazançtır. Enflasyon %32 ise:
1,25 / 1,32 - 1 ≈ -%5,3 reel
Ana para artmış, alım gücü azalmıştır.
Risk kartı
Hedef:
Paraya ihtiyaç tarihi:
Maksimum kabul edilebilir TL kayıp:
Likidite ihtiyacı:
Gelir güvencesi:
Acil fon:
En büyük yoğunlaşma:
Yanlış anlama kutusu
Düşük risk, sıfır risk değildir.
Yüksek geçmiş getiri, gelecekte yüksek getiri garantisi değildir.
Risk toleransı anketi kişisel bütçe analizinin yerine geçmez.
Sonuç
Risk ve getiri birlikte okunur. Ürünün ne kadar kazandırabileceği kadar hangi koşulda ne kadar kaybettirebileceği ve paraya ne zaman ihtiyaç duyacağınız belirleyicidir.
Risk bütçesi
Toplam yatırımın ne kadarının ne ölçüde düşebileceğini varsayın:
| Bölüm | Tutar | Varsayılan düşüş | Portföy etkisi |
|---|---|---|---|
| Yüksek risk | 40.000 | -%35 | -14.000 |
| Orta risk | 40.000 | -%15 | -6.000 |
| Düşük risk | 20.000 | -%3 | -600 |
| Toplam | 100.000 | -20.600 |
Bu tahmin değil stres senaryosudur. 20.600 TL kayıp kabul edilemiyorsa dağılım veya toplam yatırım tutarı değişir.
Risk kapasitesini düşüren olaylar
- yaklaşan ev/okul ödemesi,
- iş güvencesinin azalması,
- yeni borç,
- sağlık sorumluluğu,
- acil fonun kullanılması.
Portföy aynı kalsa bile kişinin risk kapasitesi değişebilir.
Risk isteği anket hatası
Piyasa yükselirken kullanıcı kendini yüksek riskli sanabilir. Gerçek test, %20 düşüşte ne yaptığıdır. Geçmiş davranış ve bütçe etkisi anket cevabından daha güçlü veri olabilir.
Getiri hedefinin kayıp karşılığı
Yıllık %50 hedef koyan kişi bunun normal dalgalanmasını da kabul ediyor mu? Hedef yüksekken “ana para hiç düşmesin” beklentisi çelişebilir.
Ders uygulaması
Üç hedefiniz için ayrı:
Tarih
Gerekli tutar
Kabul edilebilir kayıp
Likidite
kartı oluşturun. Aynı risk seviyesini bütün hedeflere uygulamayın.
Kaynaklar
- SPK Finansal Okuryazarlık PlatformuSermaye Piyasası Kurulu · Rehber · son kontrol 2026-07-28
Bu içerik eğitim ve genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yatırım tavsiyesi değildir. Finansal kararlar almadan önce kendi durumunuzu değerlendirmeniz önerilir.