Çeşitlendirme Temelleri

Çeşitlendirme, çok sayıda ürün almak değil, aynı olaydan aynı yönde etkilenmeyen risk kaynaklarını dağıtmaktır. Beş farklı teknoloji hissesi veya iki benzer altın fonu, isim sayısını artırır; ekonomik riski yeterince dağıtmayabilir.

Tek varlık riski

100.000 TL'nin tamamı tek şirkette ve şirket %40 düşerse portföy %40 düşer. Dört eşit ve bağımsız varlıktan biri %40 düşerken diğerleri sabit kalırsa toplam etki yaklaşık %10'dur. Gerçekte varlıklar bağımsız olmayabilir.

Korelasyon fikri

Korelasyon, varlıkların birlikte hareket derecesidir. Kriz döneminde normalde farklı görünen varlıklar birlikte düşebilir. Geçmiş korelasyon geleceği garanti etmez.

Gizli yoğunlaşma

Fon A'nın %30'u, Fon B'nin %25'i aynı hissede; portföyün yarısı A, yarısı B ise:

Toplam hisse maruziyeti
= %50 × %30 + %50 × %25
= %27,5

İki fon alınmış, tek hisse yoğunluğu yüksek kalmıştır.

Risk kaynaklarına göre dağılım

• TL faiz,
• döviz/kur,
• hisse/şirket,
• altın/emtia,
• kısa vadeli likidite,
• uzun vadeli büyüme.

Bu bir öneri listesi değil risk haritasıdır.

Aşırı çeşitlendirme

Çok sayıda küçük pozisyon takip zorluğu ve maliyet yaratabilir. Aynı endeksi kopyalayan ürünler tekrar olabilir.

Kendi yoğunlaşma tablonuz

Tek şirket, sektör, ülke ve para birimi ayrı izlenir.

Yanlış anlama kutusu

Çeşitlendirme zararı engellemez.
Ürün sayısı risk sayısı değildir.
Acil fon yatırım portföyünden ayrı görev taşır.

Sonuç

Çeşitlendirme, portföyün tek bir hikâyeye bağımlılığını azaltır. Ürün adlarını değil iç varlıkları ve risk kaynaklarını karşılaştırın.

Örnek portföy çözümlemesi

Bir portföy:

• %40 teknoloji fonu,
• %30 BIST endeks fonu,
• %20 altın,
• %10 nakit.

Teknoloji fonunun %60'ı, endeks fonunun %15'i teknoloji hisseleriyse toplam teknoloji maruziyeti:

%40 × %60 + %30 × %15 = %28,5

Portföyde “iki farklı fon” olmasına rağmen teknoloji ağırlığı yaklaşık %28,5'tir.

Para birimi yoğunlaşması

Yabancı hisse fonu hem şirket hem kur riski taşır. Altın da TL fiyatında kur bileşeni içerir. Farklı ürünler alınsa bile toplam döviz hassasiyeti yüksek olabilir.

Yeniden dengeleme

Hedef ağırlık %20 olan varlık yükselip %35'e çıkarsa yoğunlaşma artar. Yeniden dengeleme:

• yeni katkıyı düşük ağırlığa yöneltmek,
• bir kısmını satmak,
• hedefi güncellemek

ile yapılabilir. Satışın vergi ve maliyeti kontrol edilir.

Çeşitlendirme kontrol listesi

• Tek şirket ağırlığı?
• Tek sektör?
• Tek ülke?
• Tek para birimi?
• Aynı vade?
• Aynı faiz/kur olayına duyarlılık?
• Acil fon portföyden ayrı mı?

Yanlış çeşitlendirme örnekleri

Beş banka hissesi sektör çeşitlendirmesi değildir. Üç altın fonu emtia çeşitlendirmesi değildir. Farklı uygulamalarda aynı varlığı tutmak ekonomik riski dağıtmaz; yalnız kurum riskini kısmen dağıtabilir.

Ders uygulaması

Sahip olduğunuz fonların ilk on varlığını çıkarın. Aynı varlıkları işaretleyip toplam portföy ağırlığını hesaplayın. Ürün isimlerinden görünmeyen yoğunlaşmayı tespit edin.