Enflasyon Verisi Nasıl Okunur?

TÜİK bülteninde birden fazla enflasyon oranı bulunur. Yanlış oranı doğru soruya uygulamak kira, maaş veya alım gücü hesabını bozar.

Aylık değişim

Bir ayın endeksi önceki aya göre ne kadar değişti?

Yıllık değişim

İlgili ay, geçen yılın aynı ayına göre ne kadar yüksek?

Yılbaşından beri

Aralık endeksinden ilgili aya kadar kümülatif değişim.

On iki aylık ortalama

Son 12 aylık endeks ortalamasının önceki 12 aylık ortalamaya değişimi. Kira artışında ilgili mevzuat bu ölçüte atıf yapar.

Haziran 2026 örneği:

• aylık %0,99,
• yıllık %32,11,
• yılbaşından beri %17,76,
• 12 aylık ortalama %32,03.

Enflasyon düşmesi

Yıllık oran %40'tan %30'a düşerse fiyat seviyesi genellikle hâlâ yükselir; artış hızı yavaşlar. Fiyatların genel olarak düşmesi deflasyondur.

Endeks kullanımı

İki özel tarih arasında alım gücü için endeks seviyeleri:

Fiyat değişimi = Bitiş endeksi / başlangıç endeksi - 1

Kişisel enflasyon

TÜFE ortalama sepettir. Kira ve sağlık ağırlığı yüksek hanenin deneyimi farklı olabilir. Kendi gider ağırlıklarınızı izleyin.

Baz etkisi

Geçen yılın karşılaştırma değeri çok yüksek/düşükse yıllık oran değişebilir; mevcut ay fiyat hareketi aynı olmayabilir.

Yanlış anlama kutusu

Aylık oranı 12 ile çarpmak kesin yıllık sonuç değildir.
Yıllık TÜFE kira için her zaman kullanılan oran değildir.
Enflasyon düşüşü fiyatların eski seviyeye dönmesi değildir.

Sonuç

Önce soruyu belirleyin, sonra doğru TÜFE ölçüsünü seçin. Haber başlığındaki tek yüzde bütün hesaplarda kullanılamaz.

Endeks seviyesiyle dönem hesabı

Bir ürün sepetinin endeksi Ocak'ta 1.800, Temmuz'da 2.100 ise:

2.100 / 1.800 - 1 = %16,67

Bu, Ocak–Temmuz dönemindeki endeks değişimidir. Temmuz yıllık oranı farklı başlangıç ayına sahiptir.

Ana harcama grupları

Genel TÜFE yanında gıda, konut, ulaştırma ve sağlık gibi gruplar farklı değişebilir. Hane bütçesinde yüksek ağırlıklı grup daha önemlidir.

Örnek kişisel ağırlık:

Yaklaşık kişisel etki %27,5'tir. Bu resmî endeks yerine geçmez; bütçe duyarlılığıdır.

Mevsimsellik

Giyim, tarım veya turizm fiyatları mevsime bağlı olabilir. Aylık tek hareketi kalıcı trend sanmamak gerekir. Mevsim etkisinden arındırılmış veriler ayrı amaçla kullanılır.

Revizyon ve veri tarihi

Bültenin yayımlandığı gün, kapsadığı ay ve kullanılan seri görünür yazılmalıdır. “Bugünkü enflasyon” ifadesi yerine “Haziran 2026 yıllık TÜFE” denir.

Ders uygulaması

Bir haber başlığındaki oranı alın ve şu etiketi koyun:

Aylık mı?
Yıllık mı?
Yılbaşından beri mi?
12 aylık ortalama mı?
Hangi ay?
Hangi kurum?

Etiketlenemeyen oran karar hesabında kullanılmaz.